GEF/SGP: Antalya Sarıkaya Yaban Hayatı Geliştirme Sahası’nda Bir Başarı Hikâyesi

Sarıkaya Vaşak Project

Antalya’nın batısındaki Sarıkaya Yaban Hayatı Geliştirme Sahası (YHGS)’nda pek alışılmamış bir insan-etobur çatışmasına karşı çözüm geliştirmek amacıyla 2016’da Doğal Kaynak ve Biyolojik Çeşitliliği Koruma Derneği (DoğaDer) tarafından başlatılan GEF Küçük Destek Programı (SGP) tarafından desteklenen Sarıkaya Vaşak Projesi geçtiğimiz aylarda tamamlandı. Projenin başlamasından 1 yıl önce DoğaDer’in Sarıkaya YHGS etrafındaki köylerde yaptığı önçalışmada köylülerin bölgedeki vaşakların sahadaki yaban keçilerine zarar verdiğini düşündükleri ve bu kedi türüne karşı son derece negatif bir tutum içinde oldukları belirlenmişti.

Ne yazık ki, bu çatışmanın nedenleri Türkiye’deki bütün YHGS’lerde yıllardır yürütülen av turizmi uygulamalarına dayanıyordu. Türkiye’de her yıl devlet tarafından YHGS’lerde yaptırılan av turizminden elde edilen gelirin yarısı sahanın etrafındaki köylerin tüzel kişiliklerine paylaştırılıyor. Köylülerin doğal alanları koruması amacıyla geliştirilen uygulama sayesinde yaban keçilerinin sayıları son yıllarda artmışsa da kaçak avcılığın tamamen önüne geçilemedi. Öyle ki, eski ve etkisiz yöntemlerin bile bile uygulanması sonucu devam eden kaçak avcılık bazı koruma alanlarında yaban keçilerinin sayılarını büyük oranda azaltmıştı. Yanlışa yanlış ekleyip hem köylüler, hem de Tarım ve Orman Bakanlığı’nın görevlileri bilinçsizce yaban keçilerindeki azalmanın nedenlerinden biri olarak etoburlar göstererek vaşak ve kurtları “zararlı türler” kabul ettiler.

Ekosistemler için kilit türler olan büyük etoburları zararlı olarak adlandırmak ciddi bir sorun. Bu sorunun çözümü için başlatılan Sarıkaya Vaşak Projesi çoğu insan-etobur çatışmalarında yapıldığı gibi köylüleri ve bakanlık personelini doğrudan bilinçlendirmeye çalışmak yerine, aslında vaşakla hiç ilgisi olmayan dolaylı bir yöntem izledi. Hem köylülerin, hem de bakanlık personelinin temel sorunu kaçak avcılığı sonlandırmaya odaklanan proje ilk aşamada köylüler ve bakanlık personelinden oluşan bir ekip kurdu. Sahada kaçak avcıların kullanabileceği patikalar bölgeyi çok iyi bilen köylüler sayesinde belirlendi ve proje kapsamında fotokapanlar satın alındı. Bu cihazlar bakanlığın sağladığı 4×4 araçlar sayesinde alana gidilerek köylülerin gösterdiği patikalara yerleştirildi. Arazide hem köylülere, hem de bakanlık personeline bir patikaya fotokapanların nasıl yerleştirilmesi gerektiği, makinaların ayarlarının nasıl yapıldığı anlatıldı. Fotokapanlar düzenli aralıklarla köylüler, bakanlık personeli ve proje ekibinden oluşan ekiplerce kontrol edilerek bilgiler pekiştirildi. Bütün bu çalışmalar gizlice yapıldı.

Çok kısa sürede başarılı sonuçlar alınmaya başlandı. Kapanları yerleştirdiğimiz ilk ay içinde uzun yıllardır kaçak avcılık yaptığı bilinen ama o güne kadar hiç yakalanamamış bir avcının bir çok fotoğrafı çekildi. Çalışmanın sonraki aylarında farklı kaçak avcılar koruma alanında silahlarıyla görüntülendiler. Kaçak avcılığa karşı geliştirdiğimiz bu yöntem o kadar başarılı oldu ki projenin sonraki aylarında fotokapanların yerlerini sürekli değiştirip makineleri farklı patikalara yerleştirmemize rağmen Sarıkaya YHGS’de tek bir kaçak avcı görülmedi. Bu dönemde sahadan silah sesinin de gelmemesi başarılı olduğumuzu doğruluyordu.

Peki köylülerle vaşak arasındaki çatışmayı nasıl sonlandırdık? Köylülerin ve bakanlık personelinin yıllardır çözemedikleri sorun olan kaçak avcılığı önlememiz bu iki kesimin de güvenini kazanmamızı sağladı. Çok dağlık bir coğrafya olan Sarıkaya YHGS’de geçen onlarca gün boyunca köylülerle ve bakanlık personeliyle fotokapanları kontrol ederken yaptığımız sohbetlerde dolaylı olarak etoburların ve vaşakların ekolojilerine değinerek bu kişilerin bilinçlenmesini sağladık. Kesinlikle ne köylüleri, ne de bakanlık personelini bir odaya kapatıp onlara vaşakları anlatmadık. Biz sadece onlar kayalıklara tırmanırken yanlarında olup onlarla sohbet ettik, o kadar. Proje tamamlandığında köylülerin vaşaklara ve diğer etoburlara karşı anlayışı değişmişti. Bugün proje bittikten aylar sonra bile köylüler arazide çektikleri vaşak fotoğraflarını bize mesajla yollarken altına “bizimki yine geziyor” diye yazıyorlar. Yaban keçilerinin soyunun devam etmesi için verdikleri mücadelede köylüler artık vaşakları yanlarında görüyorlar.