Geçtiğimiz Yıl Mültecilerin Üçüncü Ülkeye Yerleştirilmesine Yönelik Küresel İhtiyacın Yüzde Beşinden Azı Karşılandı

Portekiz tarafından üçüncü ülkeye yerleştirme kapsamında kabul edilen Suriyeli mülteci bir aile Lizbon Havalimanı’nda, Aralık 2018. © UNHCR/José António de Oliveira Ventura
Portekiz tarafından üçüncü ülkeye yerleştirme kapsamında kabul edilen Suriyeli mülteci bir aile Lizbon Havalimanı’nda, Aralık 2018. © UNHCR/José António de Oliveira Ventura

Aşağıdaki bilgilendirme notu, UNHCR sözcüsü Shabia Mantoo’nun 19 Şubat tarihinde Cenevre’deki Milletler Sarayı’nda düzenlenen basın toplantısında yaptığı konuşmanın bir özetidir. Alıntılanan kısımlar Mantoo’ya atfedilebilir.

BM Mülteci Örgütü UNHCR tarafından yakın dönemde paylaşılan veriler, dünya genelinde rekor düzeylere ulaşan zorla yerinden edilmeye karşın, 2018 yılında mültecilerin üçüncü ülkeye yerleştirilmelerine ilişkin küresel ihtiyacın yalnızca yüzde 4,7’sinin karşılanabildiğini gösteriyor.

UNHCR tarafından kolaylaştırılan üçüncü ülkeye yerleştirme süreçlerine ilişkin bu ay içinde yayımlanmış olan verilere göre, 2018’de yaklaşık 1,2 milyon mülteci üçüncü ülkeye yerleştirilme ihtiyacı içinde olmasına karşın, üçüncü ülkeye yerleşebilen mülteci sayısı yalnızca 55.692.

UNHCR’nin koordinasyonunda üçüncü ülkelere yerleştirilen mültecilerin çok büyük bir kısmının hâlihazırda en çok sayıda mülteciye ev sahipliği yapan ülkelerden yola çıktığı gözlemlendi. Bunlar arasında Lübnan (9.800 gidiş) başı çekerken, Lübnan’ı sırasıyla Türkiye (9.000), Ürdün (5.100) ve Uganda (4.000) izliyor.

Üçüncü ülkeye yerleştirme amacıyla toplam 81.310 yönlendirme yapılmış olmakla birlikte, yönlendirilen mültecilerin çoğu Suriye Arap Cumhuriyeti’nden (28.200 kişi) geliyor. Suriye Arap Cumhuriyeti’ni sırasıyla Demokratik Kongo Cumhuriyeti (21.800), Eritre (4.300) ve Afganistan (4.000) takip ediyor.

Geçtiğimiz yıl üçüncü ülkeye yerleştirme amacıyla sunulan dosyaların yüzde altmış sekizi, hukuki ve fiziksel koruma ihtiyacı içerisinde bulunan şiddet ve işkence mağdurları ile risk altındaki kadınlara ve kız çocuklarına ait. Ayrıca 2018 yılında sunulan üçüncü ülkeye yerleştirme dosyalarının yarısından fazlası (yüzde 52) çocuklara ait.

Mültecilerin iltica ülkelerinden onları kabul ederek kalıcı olarak yerleşmelerine fırsat sunan bir başka ülkeye gitmelerine olanak tanıyan bir çözüm olan üçüncü ülkeye yerleştirme, dünya genelinde yalnızca çok sınırlı sayıda mülteciye sunulmaktadır. Genellikle, dünya genelinde UNHCR’nin yetki alanı kapsamında bulunan 19,9 milyon mültecinin yüzde birinden daha azı üçüncü ülkeye yerleştirme olanağından yararlanabilmektedir.

Üçüncü ülkeye yerleştirme, en çok risk altında bulunan kişilerin korunmasına fırsat sunan, hayat kurtaran bir araç olmayı sürdürmektedir. Hem bir koruma aracı hem de dünya genelindeki hükümetlerin ve toplulukların zorla yerinden edilme krizlerine müdahale konusunda sorumluluk paylaşımında bulunmalarını sağlayan somut bir mekanizmadır. Üçüncü ülkeye yerleştirme ve kabule yönelik diğer tamamlayıcı yollar, büyük mülteci krizlerinin ev sahibi ülkeler üzerindeki etkilerinin azaltılması yönünden Küresel Mülteci Mutabakatı’nın kilit hedeflerinden birini oluşturmaktadır.

2019’da dünya genelinde mültecilere ev sahipliği yapan 65 ülkede ikamet etmekte olan 1,4 milyon mültecinin üçüncü ülkeye yerleştirilme ihtiyacı içinde olacağı tahmin ediliyor.

Bu yıl üçüncü ülkeye yerleştirilme ihtiyacı içerisinde olan mülteciler arasında hâlihazırda Orta Doğu’daki ülkelerde ve Türkiye’de ikamet eden Suriyeli mülteciler (yüzde 43) ve Orta Akdeniz rotasındaki iltica ve geçiş ülkelerindeki mülteciler (yüzde 22) bulunurken, Orta Akdeniz üzerinden Avrupa’ya hareketler pek çok insanın hayatına mal olmaya devam ediyor.

Küresel Mülteci Mutabakatı, devletlere mevcut üçüncü ülkeye yerleştirme programlarının genişletilmesi veya yeni programlar oluşturulması aracılığıyla daha çok yerleştirme kotası açma çağrısında bulunuyor.

UNHCR, mevcut üçüncü ülkeye yerleştirme kotalarının yükseltilmesi, daha çok sayıda ülkenin yerleştirme çalışmalarına dâhil olmak üzere teşvik edilmesi ve mültecilere yönelik tamamlayıcı yollara erişimin artırılması amacıyla Üçüncü Ülkeye Yerleştirme ve Tamamlayıcı Yollar konulu üç yıllık strateji planının geliştirilmesinde devletler ve ortaklarla birlikte çalışıyor.

UNHCR’nin 2018 yılı üçüncü ülkeye yerleştirme verilerine ilişkin daha fazla bilgiye şu adresten erişilebilirsiniz: https://www.unhcr.org/5c594ddf4

UNHCR’nin 2003 yılından beri istatistiklerin bulunduğu Küresel Üçüncü Ülkeye Yerleştirme Veri Portalı’na ise şu adresten erişilebilirsiniz: https://rsq.unhcr.org/