Türkiye’de Siyasi Liderlik ve Siyasi Katılımda Toplumsal Cinsiyet Eşitliği

Proje paydaşları 7 Aralık 2015 tarihinde gerçekleştirilen Proje Açılış Toplantısına katıldılar. (Fotoğraf: BM Kadın Birimi)
Proje paydaşları 7 Aralık 2015 tarihinde gerçekleştirilen Proje Açılış Toplantısına katıldılar. (Fotoğraf: BM Kadın Birimi)

Pekin Deklarasyonu ve Eylem Planı’nın 20. Yıldönümü olan 2015 yılında,  Parlamentolararası Birlik’in verileri kadınların parlamenter katılımında alınan mesafeyi ortaya koyuyor: Bundan 20 yıl önce, Deklarasyon ve Eylem Planı kabul edildiğinde kadınlar tüm parlamentoların ancak yüzde 11,3’ünü oluşturuyordu. Geçtiğimiz 20 yılda bu oran iki katına çıkarak yüzde 22,6’ya ulaştı.  Bu dikkate değer gelişmeye rağmen, kadınların parlamentolara katılımındaki artış yavaş ve eşitsiz şekilde gerçekleşti. Kadınların parlamenter temsil ortalaması hala küresel bir eşik değer olarak kabul edilen yüzde 30’un altında ve tüm dünyadaki ancak birkaç parlamentoda kadınlar erkeklerle eşit olarak temsil ediliyorlar. Türkiye’de kadın parlamenter oranı 1991 yılında yüzde 1,8 iken 2015 yılında 14,73’e ulaşarak inkâr edilemez bir artış gösterdi. Buna rağmen, kadınların tüm düzeylerdeki karar alma mekanizmalarına eşit katılımı Türkiye için ulaşılması büyük emek ve kararlılık gerektiren bir ulusal öncelik olmayı sürdürüyor.

“Türkiye’de Siyasi Liderlik ve Siyasi Katılımda Toplumsal Cinsiyet Eşitliği” Projesi, bu kararlılık sonucunda ortaya çıkan girişimlerden bir tanesi.  İsveç Uluslararası Kalkınma İşbirliği Ajansı tarafından finanse edilen üç yıl süreli Proje, Birleşmiş Milletler Kadın Birimi (BM Kadın Birimi) tarafından Parlamentolararası Birlik ve Türkiye Büyük Millet Meclisi (TBMM) Kadın Erkek Fırsat Eşitliği Komisyonu (KEFEK) ortaklığında uygulanıyor. Bir örnek kurum olarak TBMM’nin değişim yaratma konusundaki benzersiz konumuna odaklanan Proje, kadınların siyasi liderliğini ve katılımını desteklemeyi amaçlıyor. Meclis ve Komisyon’un yanı sıra toplumsal cinsiyet eşitliği konusunda çalışan sivil toplum örgütleri de Proje’nin temel paydaşlarından bir diğerini oluşturuyorlar.

“Türkiye’de Siyasi Liderlik ve Siyasi Katılımda Toplumsal Cinsiyet Eşitliği” Projesi 7 Aralık 2015 tarihinde Ankara’da düzenlenen bir toplantı ile başlatıldı. Açılış toplantısına aralarında milletvekilleri ve TBMM personeli, siyasi partilerin üyeleri, kamu kurumlarının, elçiliklerin ve sivil toplum kuruluşlarının temsilcileri ile akademisyenlerin bulunduğu 250’den fazla konuk katıldı. Toplantı süresince BM Kadın Birimi Avrupa ve Orta Asya Bölge Direktörü ve Türkiye Temsilcisi, Parlamentolararası Birlik Temsilcisi ve Proje Koordinatörü, İsveç Büyükelçisi, KEFEK Başkanı ve TBMM Başkanvekili söz aldılar. Konuşmacılar kadınların siyasi katılımı ile işler bir demokrasi arasındaki bağlantıya dikkat çekerken, siyasi liderlik ve katılımda toplumsal cinsiyet eşitliğini gerçekleştirmeye yönelik ortak kararlılıklarını da bir kez daha dile getirdiler.

Açılış Toplantısında konuşan BM Kadın Birimi Avrupa ve Orta Asya Bölge Direktörü ve Türkiye Temsilcisi Ingibjörg Solrun Gisladottir, temel bir paydaş olarak sivil toplum kuruluşlarının rolüne dikkat çekti: “Toplumsal cinsiyet eşitliği savunucuları –yani sivil toplum- ile ortaklık, bu Proje’nin hayati unsurlarından biridir. Çünkü hiçbir gerçek değişim sivil toplum dışarıda bırakılarak gerçekleştirilemez.”

Toplumsal cinsiyet eşitliği savunucuları 14 Aralık 2015 tarihindeki toplantıda diyalog mekanizmalarının güçlendirilmesini ve siyasi alanın genişletilmesini tartışıyor. (Fotoğraf: BM Kadın Birimi)
Toplumsal cinsiyet eşitliği savunucuları 14 Aralık 2015 tarihindeki toplantıda diyalog mekanizmalarının güçlendirilmesini ve siyasi alanın genişletilmesini tartışıyor. (Fotoğraf: BM Kadın Birimi)

Bu noktadan hareketle, karar alıcılar ile toplumsal cinsiyet eşitliği savunucuları arasındaki diyaloğu arttırmayı amaçlayan ilk etkinlik, Proje Açılış Toplantısını takiben gerçekleştirildi. Toplantıya 35 sivil toplum kuruluşundan toplam 52 temsilcinin yanı sıra milletvekilleri ve KEFEK Yasama Uzmanları katıldı. Toplantı boyunca katılımcılara “Türkiye’de Siyasi Liderlik ve Siyasi Katılımda Toplumsal Cinsiyet Eşitliği” Projesi’nin yanı sıra kadınların siyasi liderliğini ve katılımını arttırmaya yönelik kullanılabilecek uluslararası mekanizmalar (Kadınının Statüsü Komisyonu ve Kadına Yönelik Her Türlü Ayrımcılığın Önlenmesi Sözleşmesi) konusunda bilgi verildi. Toplantı ayrıca, toplumsal cinsiyet eşitliğini gerçekleştirmek ve kadınların siyasi katılımını arttırmak üzere, toplumsal cinsiyet eşitliği savunucuları ve sivil toplum örgütlerinin faydalandığı siyasi alanı genişletmeye ve diyalog mekanizmalarını güçlendirmeye dair önerilerin dile getirildiği canlı bir tartışmaya ev sahipliği yaptı.